შინაარსზე გადასვლა

1635 წ. - შაჰთან შუამდგომლობის წიგნი როსტომ მეფისა თეიმურაზ მეფისადმი

გვერდიდან ვიკიწყარო




ქართული სიგელ-გუჯრები






საბუთის დაცულობა

[რედაქტირება]

დედანი: - Hd-14433



საბუთის ტექსტი

[რედაქტირება]

ქ. სახელითა არსება-დაუსაბამოსა და დაუსრულებელისა, ღმრთისა მამისა, ძისა და სულისა წმიდისათა; თავდებობითა, მინდობითა და შუამდგომელობითა ყოვლად უბიწოთ მშობლისა მისისა, პატიოსნისა და ცხოველსმყოფელის ძელისა ცხორებისათა, რომელსა ზედან განიპყარნა პატიოსანი და უხრწნელნი მკლავნი თუისნი ქრისტემან, ღმერთმან ჩუენმან, ხსნისა ჩუენისათა; ამათითა თავდებობითა, მინდობითა და შუამდგომელობითა წმიდისა წინასწარმეტყუელისა, წინამორბედისა ნათლისმცემელისა იოვანესითა , წმიდისა ზეცისა ძალთა ანგელოზთა, მთავარანგელოზთა: მიქიელ და გაბრიელისათა .

ამა ყო{ვ}ელთა წმიდათა ღმრთისათა, ზეცისა და ქუეყანისათა, ჴორციელთა და უჴორცოთა თავდებობითა, მინდობითა და შუამდგომელობითა, ესე უთუო და უთუმცაო, ყოვლის ჩხუბისა და ილეთიდამე გამოსული ფიცი, პირი და წიგნი მოგართუით ჩუენ, მეფემან პატრონმან როსტომ, და თანამეცხედრემან ჩუენმან, დედოფალმან, პატრონმან მარიამ, თქუენ, ბატონს თეიმურაზს, დედოფალს, ბატონს ხვარაშანს და შვილთა თქუენთასა.

ასრე და ამა პირსა ზედან, რომე მცხეთას ჩამობძანდით და თქუენი შვილი ჩამოიყუანეთ და ჴელმწიფის ყმობასა და შერიგებას შემოგუეძლიენით. აწე, თუ თქუენი შვილი ბედნიერს ყაენს მოართოთ და რევაზის ქალი გუერც აახლოთ, ჩუენის საქმითა მოჴმარებასაც ვეცადნეთ და არცა-რა დაგიმარცხოთ. რაც თქუენი შენაცოდარი იყოს, იმისი შუამავლობაც ვქნათ და კახეთის შოვნასაც ვეცადნეთ ჩუენის საქმითა და ჴელმწიფესთან კიდეც მოვიჭირვოთ ეს თქუენი შუამავლობა.

თუ თქუენი შვილი აქ, ჩუენთან ჩამოგზავნოთ და თქუენი საქმე ჩუენს ჴელში ჩამოაგდოთ, და ან ამ ჩუენთ დარბაისელთ ქართული გაიგონოთ, და ან ამათის ჴელით ჩუენთან გამოისტუმროთ, ამისად გასათავებლად, თავდებად მოგვიცემია თავად ღმერთი და ყოველნი მისნი წმიდანი ზეცისა და ქუეყანისანი, ჴორციელნი და უჴორცონი. ბედნიერის ყაენის თავის მზემან, რომე უსაცილოდ მისი გამთავენი ვართ.

ხელრთვები: როსტომ, მარიამ

საბუთის დათარიღება

[რედაქტირება]

საბუთი უთარიღოა. იგი გაცემული უნდა იყოს 1634-1635 წლებში. ფარსადან გორგიჯანიძე ამ ქრონოლოგიურ შუალედში ათავსებს მასში გადმოცემულ ამბებს (ფარსადან გორგიჯანიძე, 1925: გვ. 244).

კომენტარები

[რედაქტირება]

როსტომის ქართლში გამეფებამ უკიდურესად გაამწვავა ურთიერთობა მასა და თეიმურაზს შორის. თეიმურაზი, მართალია, ქართლის სამეფოს მმართველობას ჩამოაცილეს, მაგრამ კახეთის შენარჩუნება მაინც მოახერხა და ქართლის ტახტის დაბრუნებასაც ცდილობდა. ქართლის თავადები ორ ბანაკად გაიყვნენ. ნაწილი როსტომს უჭერდა მხარს, ნაწილი თეიმურაზს. მათ შორის დაუნდობელი ბრძოლა გაჩაღდა. არცევის ბრძოლის შემდეგ ირანის შაჰმა სეფი I-მა როსტომს დასახმარებლად `ადრიბეჟანის~ ლაშქარი გამოუგზავნა. ყიზილბაშთა და ქართლის ჯარმა კახეთში ილაშქრა. თეიმურაზი მიხვდა, რომ წინააღმდეგობის გაწევას აზრი არ ჰქონდა და მოლაპარაკება ამჯობინა. როსტომს `მოციქულები გამოუგზავნეს და ხვეწნა შემოსთვალეს და წიგნიც ასრე მოეწერა: თავად ნათესავნი ვართო და მერმე, ბატონი დედოფალი თქვენი ბიძასშვილი არისო და არც თქვენა გყავთ შვილიო და ერთის მეტი არც მე მყავსო~ (ფარსადან გორგიჯანიძე, 1925: 244). თეიმურაზი პირობას დებდა: `თქვენი თავადები, რომელნიც ჩემთან არიანო, ფიცით შემოგარიგებთო და ჩემს თინათინს, თქვენის ბრძანებით, შაჰსეფი ყაენს ვაახლებო და შვა შემოდითო, ჩემს აოჴრებულს სამ- 124 კვიდროს მამულზედ დაგვაყენონო.~ (ფარსადან გორგიჯანიძე, 1925: 244). ამ ამონარიდიდან ცხადი ხდება, რომ თეიმურაზს თავად უთხოვია როსტომისთვის შაჰთან შუამდგომლობა, რათა მისთვის კახეთის ტახტი დაემტკიცებინა. გარანტად კი შაჰისათვის თავისი ქალიშვილი აღუთქვამს. როსტომი, ზემომოყვანილი საბუთით, ქალიშვილთან ერთად რევაზ [ჩოლაყასშვილის] ქალის გაგზავნასაც ითხოვდა თეიმურაზისაგან. რევაზ ჩოლაყაშვილი თეიმურაზის აქტიური მხარდამჭერი და კახეთის სახლთუხუცესი იყო. როსტომს თეიმურაზთან შერიგების შესახებ შაჰისთვის მაშინვე მიუწერია. თინათინ ბატონიშვილი, `ვითაც თავისი ასული, საჴემწიფოს მორთულობითა და მრავლის შეკაზმულობით, თავისი ვეზირი აღა მოინა თან გაატანა, და კახთაგან მდიდარნი თავადნი თან გაატანეს, და ბატონისშვილი თინათინ შაჰსეფი ყაენს მიჰგვარეს~ (ფარსადან გორგიჯანიძე, 1925: 244). პიეტრო ავიტაბილეს ცნობით, თეიმურაზის ასული თურმე 10 წელი ითვლებოდა შაჰის საცოლედ. რადგანაც შაჰისგან ნაკლებად მოდიოდა ცნობები, თეიმურაზმა ქალიშვილი ქართლის მეფეს მიაბარა, სადაც ყოველ წუთს ელოდნენ შაჰის მოსვლას ქალიშვილის წასაყვანად (დონ პიეტრო ავიტაბილე, 1977: 68). სპარსი ისტორიკოსის მოჰამედ მ’ასუმის ცნობით, თინათინი თავად როსტომს ჩაუყვანია ირანში (გელაშვილი ნანა, 2012: 61). შაჰს, მადლობის ნიშნად, თინათინ ბატონიშვილის ამალა უხვად დაუსაჩუქრებია, თეიმურაზისთვის კი უბოძებია 1000 თუმანი და 1000 თუმნის ხალათი. ასევე, სიგელი გამოუგზავნია მისთვის, რომელშიც ძველი დანაშაულის პატიებას ჰპირდებოდა და როსტომ მეფესთან შერიგებას უწონებდა. მსგავსი სიგელი როსტომისთვისაც გამოუგზავნია. ბატონიშვილი თინათინი შაჰ სეფის ცოლად შეურთავს. მოგვიანებით, სიმთვრალეში, შაჰს ბრძანება გაუცია და იგი დაუხრჩვიათ, სხვა ცნობით თავად შაჰს გამოუჭრია ხანჯლით ყელი (გელაშვილი, 2008: 55; გელაშვილი, 2012: 60-61).

პუბლიკაცია

[რედაქტირება]